Alimenty zostały ustalone kilka lat temu. Od tego czasu dziecko podrosło, zaczęło chodzić do szkoły, pojawiły się nowe wydatki, a koszty życia wyraźnie wzrosły. Czy w takiej sytuacji można ponownie wystąpić do sądu i domagać się wyższych alimentów?
Tak – alimenty nie są ustalane raz na zawsze
Przepisy pozwalają na zmianę wysokości alimentów, jeżeli po wydaniu wcześniejszego orzeczenia doszło do zmiany okoliczności. Nie oznacza to jednak, że samo upływanie czasu automatycznie powoduje podwyższenie świadczenia.
Podstawą podwyższenia alimentów jest zmiana stosunków
Najważniejsze znaczenie ma tutaj art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Zgodnie z tym przepisem, w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego.
W praktyce oznacza to, że osoba żądająca podwyższenia alimentów powinna wykazać, że sytuacja, która istniała w chwili ustalania dotychczasowej kwoty, uległa zmianie.
Zmiana może dotyczyć zarówno potrzeb dziecka, jak i możliwości zarobkowych lub majątkowych rodzica zobowiązanego do alimentacji.
Dziecko po kilku latach ma większe potrzeby
Jednym z najczęstszych powodów wystąpienia o podwyższenie alimentów jest wzrost usprawiedliwionych potrzeb dziecka.
Dziecko, które kilka lat wcześniej było w wieku przedszkolnym, może dziś chodzić do szkoły. Zmieniają się wtedy jego potrzeby, a wraz z nimi wydatki.
Mogą pojawić się koszty związane m.in. z:
- wyżywieniem,
- ubraniami i obuwiem,
- edukacją,
- podręcznikami i przyborami szkolnymi,
- zajęciami dodatkowymi,
- leczeniem lub rehabilitacją,
- dojazdami,
- wypoczynkiem,
- rozwijaniem zainteresowań,
- sprzętem potrzebnym do nauki.
Nie oznacza to oczywiście, że każdy nowy wydatek automatycznie uzasadnia podwyższenie alimentów.
Sąd ocenia całokształt sytuacji dziecka i rodziców.
Wzrost kosztów utrzymania też może mieć znaczenie
Po kilku latach realne koszty utrzymania dziecka mogą być wyższe niż w chwili ustalania alimentów.
Inflacja, wzrost cen żywności, opłat mieszkaniowych, odzieży, edukacji czy usług mogą sprawić, że kwota ustalona kilka lat wcześniej nie odpowiada już aktualnym potrzebom dziecka.
Trzeba jednak pamiętać, że w sprawie o podwyższenie alimentów nie wystarczy samo stwierdzenie: „wszystko jest droższe”.
Warto przedstawić konkretne wydatki i pokazać, jak zmieniły się koszty utrzymania dziecka.
Co jeśli rodzic zobowiązany do alimentów zaczął więcej zarabiać?
Zmiana może dotyczyć również sytuacji finansowej rodzica zobowiązanego do alimentacji.
Zgodnie z art. 135 § 1 k.r.o. zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb osoby uprawnionej oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.
Jeżeli więc rodzic zobowiązany do płacenia alimentów osiąga obecnie znacznie wyższe dochody albo jego sytuacja majątkowa istotnie się poprawiła, może to mieć znaczenie dla wysokości alimentów.
Nie oznacza to jednak, że każda podwyżka wynagrodzenia automatycznie przekłada się na wyższą kwotę alimentów.
Sąd analizuje bowiem sytuację obojga rodziców oraz aktualne potrzeby dziecka.
Przy ocenie sytuacji rodzica zobowiązanego do alimentacji znaczenie mają nie tylko faktycznie osiągane przez niego dochody, lecz przede wszystkim jego możliwości zarobkowe i majątkowe. Sąd może zatem uwzględnić m.in. wykształcenie, kwalifikacje zawodowe, doświadczenie, dotychczasowy przebieg zatrudnienia, stan majątkowy oraz realne możliwości uzyskiwania dochodów. Samo wykazanie niskich aktualnych zarobków nie musi więc przesądzać o wysokości alimentów, jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że rodzic przy należytym wykorzystaniu swoich możliwości zawodowych mógłby osiągać dochody na wyższym poziomie.
A co, jeśli rodzic zarabia tyle samo, ale dziecko potrzebuje więcej?
Również w takiej sytuacji może istnieć podstawa do podwyższenia alimentów.
Nie trzeba bowiem wykazywać jednocześnie wzrostu potrzeb dziecka i wzrostu dochodów rodzica zobowiązanego.
Jeżeli potrzeby dziecka wyraźnie się zwiększyły, może to być wystarczającą podstawą do żądania zmiany wysokości świadczenia – oczywiście pod warunkiem wykazania tej zmiany i uwzględnienia całej sytuacji rodziny.
Przykładowo alimenty ustalone, gdy dziecko miało kilka lat, mogą po kilku latach nie odpowiadać już kosztom jego utrzymania, mimo że sytuacja zawodowa rodzica zobowiązanego nie zmieniła się znacząco.
Czy można podwyższyć alimenty tylko dlatego, że minęło kilka lat?
Nie.
Upływ czasu sam w sobie nie jest automatyczną podstawą do podwyższenia alimentów.
Jednocześnie upływ kilku lat często wiąże się z naturalnymi zmianami, które mogą taką podwyżkę uzasadniać.
Dziecko rośnie, zmienia etap edukacji, pojawiają się nowe potrzeby, a sytuacja finansowa rodziców może wyglądać zupełnie inaczej niż w momencie wydania poprzedniego wyroku.
Dlatego w praktyce istotne jest nie to, ile dokładnie lat minęło, ale co w tym czasie się zmieniło.
Jak udowodnić, że alimenty powinny być wyższe?
W sprawie o podwyższenie alimentów bardzo ważne jest konkretne przedstawienie aktualnych kosztów utrzymania dziecka.
Pomocne mogą być m.in.:
- rachunki i faktury,
- potwierdzenia opłat za szkołę lub zajęcia dodatkowe,
- dokumentacja dotycząca leczenia,
- potwierdzenia wydatków na leki,
- rachunki za odzież i obuwie,
- informacje dotyczące kosztów dojazdów,
- umowy lub potwierdzenia opłat za zajęcia dodatkowe,
- dokumenty pokazujące aktualne dochody i sytuację majątkową rodziców.
Warto również porównać aktualną sytuację z tą, która istniała w momencie ustalania dotychczasowych alimentów.
Jeżeli np. pięć lat temu dziecko miało 5 lat, a obecnie ma 10 lat, warto wskazać, jakie konkretne potrzeby pojawiły się w tym okresie i jak wpłynęły one na miesięczny koszt jego utrzymania.
Czy sąd zawsze podwyższy alimenty o żądaną kwotę?
Nie.
Rodzic może wystąpić z określonym żądaniem, ale ostateczna wysokość alimentów zależy od ustaleń sądu.
Sąd bierze pod uwagę przede wszystkim usprawiedliwione potrzeby dziecka oraz możliwości zarobkowe i majątkowe rodzica zobowiązanego.
Znaczenie może mieć również sposób wykonywania obowiązku alimentacyjnego przez każdego z rodziców. Obowiązek alimentacyjny względem dziecka może być bowiem realizowany nie tylko poprzez przekazywanie pieniędzy, ale także poprzez osobiste starania o jego utrzymanie i wychowanie.
Dlatego nie należy zakładać, że sąd zaakceptuje kwotę wyliczoną wyłącznie na podstawie sumy wszystkich wydatków ponoszonych przez jednego z rodziców.
Czy można żądać podwyższenia alimentów po wielu latach?
Tak.
Nie istnieje zasada, zgodnie z którą o podwyższenie alimentów można wystąpić tylko w określonym czasie od wydania poprzedniego wyroku.
Jeżeli po kilku czy nawet kilkunastu latach nastąpiła zmiana stosunków uzasadniająca zmianę wysokości alimentów, można wystąpić z odpowiednim żądaniem.
Każda sprawa jest jednak oceniana według aktualnych okoliczności.
Co z alimentami ustalonymi w ugodzie?
Zmiana wysokości alimentów jest możliwa nie tylko wtedy, gdy zostały one ustalone wyrokiem sądu.
Art. 138 k.r.o. przewiduje możliwość zmiany zarówno orzeczenia, jak i umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego, jeżeli doszło do zmiany stosunków.
Oznacza to, że również w przypadku alimentów ustalonych w ugodzie mogą pojawić się podstawy do żądania ich podwyższenia.
Podsumowanie
Czy alimenty można podwyższyć po kilku latach? Tak.
Nie ma znaczenia wyłącznie to, ile czasu minęło od ostatniego ustalenia alimentów. Kluczowe jest wykazanie, że od tego momentu zmieniły się okoliczności.
Najczęściej chodzi o wzrost usprawiedliwionych potrzeb dziecka, ale znaczenie może mieć również poprawa sytuacji zarobkowej lub majątkowej rodzica zobowiązanego do alimentacji.
Jeżeli więc alimenty zostały ustalone kilka lat temu i dziś nie odpowiadają już rzeczywistym potrzebom dziecka, warto przeanalizować, co konkretnie zmieniło się od czasu poprzedniego orzeczenia.
To właśnie te zmiany – a nie sam upływ czasu – będą kluczowe dla oceny, czy istnieją podstawy do podwyższenia alimentów.