Wakacje za granicą, rodzinny wyjazd, ferie w górach czy krótki urlop nad morzem – zorganizowanie podróży z dzieckiem może wydawać się zwykłą decyzją jednego z rodziców. Sytuacja wygląda jednak inaczej, gdy rodzice mają wspólną władzę rodzicielską i nie są zgodni co do wyjazdu dziecka za granicę.
Czy jeden rodzic może po prostu spakować dziecko i wyjechać? Czy zgoda drugiego rodzica jest potrzebna zawsze? A co zrobić, gdy drugi rodzic odmawia zgody bez konkretnego powodu?
Czy na wyjazd dziecka za granicę potrzebna jest zgoda drugiego rodzica?
Co do zasady – tak, jeżeli oboje rodzice posiadają władzę rodzicielską i mają prawo współdecydować o istotnych sprawach dziecka.
Zgodnie z art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o istotnych sprawach dziecka rodzice powinni decydować wspólnie. Jeżeli nie są w stanie dojść do porozumienia, sprawę może rozstrzygnąć sąd opiekuńczy.
Do istotnych spraw dziecka zalicza się m.in. decyzje dotyczące jego miejsca pobytu oraz wyjazdu za granicę.
Oznacza to, że fakt, iż dziecko na co dzień mieszka z jednym z rodziców, nie daje temu rodzicowi automatycznie prawa do samodzielnego podejmowania każdej decyzji dotyczącej pobytu dziecka za granicą.
Wyjazd wakacyjny a przeprowadzka za granicę
W praktyce bardzo ważne jest rozróżnienie dwóch sytuacji.
Pierwsza to czasowy wyjazd, np. tygodniowe wakacje w Chorwacji, wyjazd na ferie czy zagraniczny obóz.
Druga to wyjazd związany ze zmianą miejsca pobytu dziecka, np. przeprowadzka jednego z rodziców wraz z dzieckiem do Niemiec, Norwegii czy Wielkiej Brytanii.
W obu przypadkach może być potrzebna zgoda drugiego rodzica, ale przeprowadzka za granicę ma szczególnie istotne znaczenie dla sytuacji dziecka i kontaktów z drugim rodzicem.
Zmiana miejsca pobytu dziecka może bowiem w praktyce całkowicie zmienić sposób wykonywania kontaktów. Jeżeli dotychczas dziecko spędzało z drugim rodzicem każdy drugi weekend, a po przeprowadzce dzieli ich kilkaset lub kilka tysięcy kilometrów, dotychczasowe zasady mogą stać się niemożliwe do realizacji.
Dlatego nie można traktować przeprowadzki za granicę jak zwykłego wyjazdu wakacyjnego.
Inaczej należy oceniać krótkotrwały wyjazd wakacyjny lub feryjny dziecka odbywający się w okresie, w którym zgodnie z ustalonymi zasadami dziecko pozostaje pod opieką jednego z rodziców. Jeżeli wyjazd taki stanowi element zwykłego sposobu spędzania przez rodzica czasu z dzieckiem, nie prowadzi do zmiany miejsca stałego pobytu dziecka ani nie ingeruje w kontakty przysługujące drugiemu rodzicowi, nie musi być traktowany jako istotna sprawa dziecka wymagająca każdorazowo zgody drugiego rodzica. Dotyczyć to może przykładowo tygodniowego wyjazdu w okresie ferii zimowych czy dwutygodniowego wyjazdu wakacyjnego przypadającego na okres kontaktów danego rodzica. W takiej sytuacji zasadne jest natomiast wcześniejsze poinformowanie drugiego rodzica o planowanym wyjeździe, jego terminie i miejscu pobytu dziecka. Odmiennie należy oceniać wyjazd, który prowadzi do zmiany miejsca stałego pobytu dziecka, utrudnia realizację kontaktów drugiego rodzica albo z innych względów wykracza poza ramy zwykłego wypoczynku.
Co jeśli dziecko ma już paszport?
Posiadanie ważnego paszportu nie oznacza, że jeden z rodziców może bez ograniczeń zdecydować o wyjeździe dziecka za granicę.
To dwie odrębne kwestie.
Zgoda na wydanie dokumentu paszportowego nie jest tym samym co zgoda na konkretny wyjazd dziecka, a tym bardziej zgoda na zmianę jego stałego miejsca pobytu.
Jeżeli rodzice nie są zgodni co do wydania paszportu, w określonych sytuacjach zgodę jednego z nich może zastąpić orzeczenie sądu rodzinnego. Podobnie w przypadku braku porozumienia dotyczącego istotnej decyzji związanej z pobytem dziecka za granicą konieczne może być zwrócenie się do sądu.
A jeśli drugi rodzic odmawia zgody?
Sama odmowa drugiego rodzica nie oznacza, że wyjazd jest definitywnie niemożliwy.
Jeżeli rodzice nie potrafią osiągnąć porozumienia w sprawie istotnej dotyczącej dziecka, mogą zwrócić się do sądu opiekuńczego o rozstrzygnięcie.
Sąd nie powinien oceniać sytuacji wyłącznie przez pryzmat konfliktu pomiędzy rodzicami. Najważniejsze pozostaje dobro dziecka.
W zależności od okoliczności znaczenie mogą mieć m.in.:
- cel i długość wyjazdu,
- miejsce, do którego dziecko ma wyjechać,
- warunki pobytu,
- wiek i potrzeby dziecka,
- możliwość utrzymywania kontaktu z drugim rodzicem,
- dotychczasowy sposób wykonywania kontaktów,
- stanowisko samego dziecka, jeżeli jego wiek i dojrzałość pozwalają na uwzględnienie jego zdania,
- ewentualne ryzyko, że dziecko nie zostanie zwrócone do Polski.
Czy można wyjechać bez zgody, jeśli drugi rodzic ma ograniczoną władzę rodzicielską?
Nie zawsze potrzebna będzie zgoda rodzica, którego władza rodzicielska została ograniczona. Decydujące znaczenie ma zakres tego ograniczenia.
Jeżeli orzeczenie sądu pozbawiło rodzica prawa współdecydowania w określonej sprawie, jego zgoda może nie być konieczna. Sam fakt, że władza rodzicielska została ograniczona, nie oznacza jednak automatycznie, że rodzic został pozbawiony wszystkich praw do współdecydowania o dziecku.
Dlatego w konkretnej sprawie trzeba przede wszystkim sprawdzić treść orzeczenia sądu.
Co może się stać, jeśli rodzic wyjedzie z dzieckiem bez wymaganej zgody?
Jednostronny wyjazd dziecka za granicę może prowadzić do poważnego konfliktu prawnego.
Szczególnie problematyczna jest sytuacja, w której wyjazd nie ma charakteru krótkiego pobytu, lecz faktycznie prowadzi do zatrzymania dziecka za granicą albo zmiany jego miejsca stałego pobytu bez zgody drugiego rodzica.
W takich przypadkach mogą pojawić się również zagadnienia związane z tzw. uprowadzeniem dziecka za granicę i procedurami dotyczącymi jego powrotu. W przypadku bezprawnego wywiezienia lub zatrzymania dziecka za granicą zastosowanie może znaleźć Konwencja haska z 25 października 1980 r., przewidująca szczególną procedurę zmierzającą do zapewnienia niezwłocznego powrotu dziecka do państwa jego stałego pobytu.
Nie oznacza to jednak, że każdy zagraniczny wyjazd z dzieckiem bez pisemnej zgody drugiego rodzica automatycznie będzie traktowany jako uprowadzenie. Każdą sytuację należy oceniać indywidualnie, przede wszystkim z uwzględnieniem tego, jakie prawa przysługują obojgu rodzicom i jaki był charakter wyjazdu.
Jak bezpiecznie zorganizować wyjazd dziecka?
Jeżeli rodzice mają wspólną władzę rodzicielską, najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest wcześniejsze uzgodnienie wyjazdu.
Warto ustalić przede wszystkim: dokąd dziecko wyjeżdża, w jakim terminie, z kim będzie podróżować, gdzie będzie przebywać, kiedy wróci do Polski oraz w jaki sposób drugi rodzic będzie mógł kontaktować się z dzieckiem podczas wyjazdu.
W przypadku przeprowadzki za granicę konieczne jest natomiast znacznie szersze przeanalizowanie sytuacji – zwłaszcza wpływu wyjazdu na kontakty dziecka z drugim rodzicem.
Podsumowanie
Czy można zabrać dziecko za granicę bez zgody drugiego rodzica?
Jeżeli oboje rodzice mają władzę rodzicielską i wyjazd dotyczy istotnej sprawy dziecka – co do zasady nie powinno się podejmować takiej decyzji jednostronnie.
Jeżeli rodzice nie potrafią się porozumieć, rozwiązaniem może być wystąpienie do sądu opiekuńczego o rozstrzygnięcie.
Szczególnie ostrożnie należy podchodzić do wyjazdów, które w rzeczywistości oznaczają zmianę miejsca pobytu dziecka. Taka decyzja może bowiem wpłynąć nie tylko na codzienne życie dziecka, ale również na jego relację i kontakty z drugim rodzicem.
W sprawach dotyczących wyjazdu dziecka za granicę warto więc nie czekać do momentu konfliktu na lotnisku czy granicy. Jeżeli rodzice nie są zgodni, problem najlepiej rozwiązać odpowiednio wcześniej – z uwzględnieniem przede wszystkim dobra dziecka.